• Sammy Mahdi

Sammy Mahdi: ‘We doen aan zelfdestructie’

Een interview met EW Magazine

De ster van staatssecretaris Sammy Mahdi (33) rijst snel in België. Hij staat voor nieuw elan. In zijn asieldossier én in de christen-democratie.

Sammy Mahdi heeft het maar druk. De Belgische staatssecretaris voor Asiel en Migratie is koud terug van een ‘ontmoedigingstrip’ naar Tirana waar hij besprak hoe de komst van Albanese migranten kan worden voorkomen. Hij staat intussen in permanent contact met het Klein Kasteeltje in hartje Brussel, de plek waar een aanzwellende stroom asielzoekers zich aanmeldt. Klein Kasteeltje is wat Ter Apel in Nederland is. Ook Mahdi (spreek uit Mé-die) komt opvangplaatsen tekort. ‘We zitten in hetzelfde schuitje qua opvangplaatsen.’

Tussen al die bedrijven door duikt de jonge CD&V-prominent overal op in de Vlaamse media om te praten over zijn net verschenen pamflet dat de wedergeboorte van de christen-democratie moet inleiden, Van hol naar vol. 10 wake-upcalls voor de christendemocraten.


EW Eerst over uw boek. Het is behalve inhoudelijk vlammend ook bewonderenswaardig goed en helder geschreven.

Sammy Mahdi: ‘Ik heb gepoogd een boek te schrijven waarin ik geen blad voor de mond neem. Politici moeten duidelijk zijn. Het is een openhartige cri de coeurover de neergang van de christen-democraten in West-Europa, die onterecht is als je kijkt naar de inhoud die de christen-democratie te bieden heeft, maar die terecht is als je ziet hoe partijen die zeggen dat ze christen-democratisch zijn, daaraan invulling geven. Het gaat dus ook over het CDA en de CDU/CSU. Nee, ik heb het boek nog niet naar Wopke Hoekstra gestuurd. Dat moet ik wel doen.’


EW Media schrijven dat u met dit boek partijvoorzitter van CD&V wilt worden. Mahdi: ‘Ik was in 2019 kandidaat-voorzitter. Maar de ambitie voor dit boek was er al drie jaar geleden. Uit frustratie dat er te weinig christen-democratie in de christen-democratie zit. Christen-democraten, maar ook liberalen en socialisten, zijn veel te ruim geworden in de invulling van hun eigen ideologie, waardoor het nergens meer over gaat. Je moet beginnen bij de eigen ideologie, niet bij “bruggen bouwen” of “positieve verhalen”. Kent u een partij die bruggen wil afbreken of pleit voor negatieve verhalen?’


Mahdi noemt de christen-democraten ‘religieus geconstipeerd’

Mahdi bepleit een moderne christen-democratie die meer overlaat aan de burgers – dus minder overheidsbetutteling. Burgers moeten ‘deel uitmaken van de oplossing’, niet alles van de overheid verwachten. Voorts moeten christen-democraten niet zwijgen als er in andere godsdiensten, bijvoorbeeld in de islam, excessen zijn die niet passen in deze maatschappij. Hij noemt de christen-democraten ‘religieus geconstipeerd’. Maar behalve voor politieke durf en duidelijkheid, pleit Mahdi ook voor compassie. Bijvoorbeeld met uitgeknepen zzp’ers. Mahdi: Als je kijkt naar die jongens die voor Deliveroo en Uber Eats onverzekerd op hun fietsen rondrijden en die geen bescherming genieten – dat is een kwalijke evolutie. Dit soort platformen moet je niet tegengaan, maar christen-democraten moeten beschermen tegen uitbuiting.’


EW Werk is belangrijk, schrijft u. Ook voor asielzoekers.

Mahdi: ‘Gemiddeld zitten asielzoekers hier één jaar in de procedure. Velen dus ook langer dan één jaar. In België is het zo dat iemand na vier maanden in de procedure mag werken, maar dit in de praktijk door allerlei obstakels heel weinig gebeurt. Ik wil inzetten op die activering. Het is goed als een asielzoeker zijn rugzak zo met skills kan versterken. Als hij niet mag blijven, kan hij in zijn land van herkomst sneller een nieuwe toekomst opbouwen. Mensen die hier opvang krijgen, kunnen zo ook iets teruggeven aan de samenleving. Dat is ook de rode draad in mijn boek, het gemeenschapsgevoel. In de asielzoekerscentra geraken mensen anders ook gefrustreerd zonder zinvolle dagbesteding.’

EW Als ze werken, krijg je ook meer rust in die overvolle asielcentra.

Mahdi: ‘Vol zijn ze zeker. Mijn frustratie is dat velen die elders asiel hebben aangevraagd of zelfs al erkend vluchteling zijn, vervolgens hier asiel aanvragen. Daarvoor is het systeem niet bedoeld. Dat iemand die asiel heeft aangevraagd in Italië of een vluchtelingenstatus heeft gekregen in Portugal, hiernaartoe komt.


‘Staten zouden niet verplicht moeten zijn om personen op te vangen die elders asiel hebben aangevraagd. Ook ondermijnend is dat we niet eens de mogelijkheid hebben om mensen terug te sturen naar landen als Griekenland en Bulgarije, omdat het opvangsysteem in die landen niet voldoet aan Europese normen. Dat is toch een premie op slecht gedrag dat het solidariteitsmechanisme onder druk zet? Gelukkig wil het Asiel- en Migratiepact opvang van secundaire migranten niet langer verplichten.’


EW Dat Pact ligt er al een tijdje en komt maar niet van de grond doordat sommige lidstaten van de Europese Unie (EU) er geen zin in hebben.

Mahdi: ‘De EU gaat tergend traag ja. Maar voor alle Europese landen is het belangrijk dat we tot een gemeenschappelijke aanpak komen. Bijvoorbeeld over terugkeerakkoorden: in je eentje onderhandelen met Marokko? Veel succes. Mocht de EU onderhandelen met Noord-Afrika, dan krijg je andere resultaten. We doen aan zelfdestructie door 27 keer individueel te onderhandelen over terugkeer. Ook het dreigen met minder visa afgeven als ze hun onderdanen niet terugnemen: veel beter om dat Europees te doen. We zitten in de Schengenzone.’

EW Op 23 mei werd u geconfronteerd met een hongerstaking van vierhonderd sans papiers, ongedocumenteerden.

Mahdi: ‘Om de tien jaar heb je hier een regularisatie gehad, wat bij u een generaal pardon heet. Het was dit jaar tien jaar later, dus heb je een groep die denkt: het is weer tijd. Maar met deze staatssecretaris komt er geen collectieve regularisatie. Dat is geweest. Je kunt dan net zo goed alle regels afschaffen: iedereen mag komen. Ik ben niet onmenselijk, maar regularisatie is een gunst, geen recht.’

Op 21 juli gaven de hongerstakers hun actie op. Mahdi beschrijft in het laatste hoofdstuk van zijn boek aangrijpend hoe zwaar die twee maanden ook voor hem waren. Altijd die angst voor het telefoontje dat door zíjn weigerachtigheid een hongerstaker is overleden, en dat hij als moordenaar zou worden bestempeld.

EW Moet de EU niet kiezen voor een asielbeleid als Canada? Een keurig land, dat gewoon grenzen stelt aan de aantallen asielzoekers die er binnen mogen.

Mahdi: ‘Ha! Ik denk vaak dat ik graag de Canadese premier Justin Trudeau zou zijn. Was het maar waar! Dat zou betekenen dat ik luid roep dat ik 20.000 vluchtelingen opneem die ik zelf selecteer en vervolgens zien ze me als Jezus die over water loopt. Canada heeft vier keer meer inwoners dan België en is honderd keer zo groot. Dat betekent dat ik er maar 5.000 per jaar hoef op te vangen. En dan ben ik óók Jezus. België vangt nu jaarlijks 25.000 tot 28.000 asielzoekers op, van wie er twee op de drie geen nood hebben aan bescherming en die ik maar moet zien terug te sturen.


‘Europa kan alleen maar worden als Canada als we aan versterking van onze buitengrenzen werken. Er is niets verkeerd aan grenzen zolang er een poort is waar je asiel kunt aanvragen. Dan kunnen we ook meer echte vluchtelingen opvangen. Nu bieden we te velen opvang die daarop geen recht hebben.’

EW Opvang in de regio, daarvoor pleiten EU-functionarissen nu ook.

Mahdi: ‘We hebben in Europa te lang gedacht: bescherming bieden kan alleen maar op ons grondgebied. Hier is het goed, in de rest van de wereld is het verkeerd. Maar opvang in de regio is vaak juist beter. De meeste Syriërs in Turkije geven aan daar tevreden te zijn, ze integreren daar ook makkelijker door de culturele verwevenheid.’

EW U bent teleurgesteld in de EU.

Mahdi: ‘Het is moeilijk te ontkennen dat we quantité négligeable zijn. We doen er niet toe. Zie de gebeurtenissen in Kabul. Ik zie het gefrustreerd aan. Vergeet niet dat christen-democraten de founding fathers waren. Van de EU mag je meer testosteron verwachten. We spelen wel een diplomatieke rol, maar dat is te weinig. Wij hebben bijvoorbeeld alle baat bij een Marshallplan voor Afrika.’

EW U bent zoon van een vluchteling uit Irak en een Vlaamse moeder. Komt u daardoor relatief makkelijk weg met uw duidelijke manier van politiek bedrijven?

Mahdi: ‘Ik houd er zelf nooit rekening mee. Maar toen ik staatssecretaris werd, zeiden sommigen: hij is de zoon van, dus hij gaat de deuren wijd open zetten. Anderzijds heb je mensen die zeggen: hier is de huisneger, Uncle Tom, die zich strenger gaat opstellen, om zich te bewijzen.’